و هر كه در غير رضاى خدا اين‌ها را متابعت كند آنها را معبود خود قرار داده . و همچنين هرگاه - نه از راه عذر و خطا يا نسيان - ترك ما جاء به الرسول را نمايد داخل زمرهء منافقين خواهد بود . چنان كه در حديث مرفوعهء محمّد بن خالد از امير المؤمنين عليه السّلام منقول است كه : فاعتبروا إنكار الكافرين و المنافقين بأعمالهم الخبيثة . « 1 » و چنين كسى اگر چه هجرت و جهاد مىكند و لكن نه هجرت او إلى الرسول و نه جهاد او في سبيل اللّه است چنان كه مىفرمايد : من كانت هجرته إلى اللّه و رسوله فهجرته إلى اللّه و رسوله . و من كانت هجرته إلى امرأة مصيبها أو غنيمة يأخذها فهجرته

--> اوست ، و خواه انسان ديگرى باشد به طمع مال يا جاه از او ، و يا خوف از او چنان كه فرعون خود را چنين الهى مىدانست و موسى را به عبوديّت خود دعوت نمود قالَ لَئِنِ اتَّخَذْتَ إِلهَاً غَيْرِي لَأَجْعَلَنَّكَ مِنَ الْمَسْجُونِينَ ( سورهء شعراء آيه 29 ) . و يا به طمع بهشت و وصول به مقامات يا غفران باشد چنان كه نصارى هستند اتَّخَذُوا أَحْبارَهُمْ وَ رُهْبانَهُمْ أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ الْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ ( سورهء توبه آيه 31 ) . و خواه اموال و اولاد باشد چنان كه فرمايد يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُلْهِكُمْ أَمْوالُكُمْ وَ لا أَوْلادُكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ ( سورهء منافقون آيه 9 ) زيرا كه هر چه انسان را از خدا ملهى شود ، إله انسان خواهد بود ، خواه زن باشد يا شكم باشد . چنان كه حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در وصاياى خود به ابن مسعود فرمودند در اوصاف مردم آخر الزّمان كه : محاريبهم نساؤهم و آلهتهم بطونهم ( مكارم الاخلاق طبرسى ص 249 ) . ( 1 ) - اين گفتار امير المؤمنين عليه السّلام ذيل حديثى است راجع به معنى اسلام ، و ما تمام اين حديث را بعدا در حاشيهء صفحه‌اى كه مصنّف ، اسلام اكبر را بيان مىكند بيان خواهيم نمود .